Een common ontstaat zodra je samen met enkele anderen een stukje van de wereld afbakent en daarvoor zelf nieuwe spelregels afspreekt. Koen Wynants van Commons Lab legt het abstracte begrip uit aan de hand van een concreet voorbeeld, de Verborgen Kloostertuin in Antwerpen-Noord

Wat is een common?  

Het stukje van de wereld dat commoners afbakenen kan een boerderij zijn, een natuurgebied of een visvijver. Evengoed gaat het om een digitale encyclopedie zoals Wikipedia. Afbakenen is niet gelijk aan afsluiten. Essentieel voor een gemeengoed is dat iedereen toegang krijgt en blijft krijgen. Hierin verschilt een common van een club. In een club krijgen enkel de leden toegang. Kranten bijvoorbeeld sluiten steeds vaker hun inhoud af via een betaalmuur. Het is een kunstmatige manier om schaarste te creëren, terwijl er vaak geen schaarste is. Heel veel van de huidige deeleconomie-initiatieven werken volgens het clubprincipe: je moet betalen om bijvoorbeeld een deelwagen of deelfiets te gebruiken. Het privébedrijf beheert meestal de goederen, in dit geval de deelwagens of deelfietsen.  

Actieve bijdrage 

Commoners dragen vaak actief bij om het gemeengoed in stand te houden. Hierin verschilt een gemeengoed van een publiek goed. Een publiek goed geraakt als het ware nooit op en vereist geen actief medebeheer door alle gebruikers. Om een publiek goed toch te beheren, hebben we publieke instellingen gecreëerd. Denk bijvoorbeeld aan de provincies die in Vlaanderen allerhande recreatiedomeinen beheren. Ambtenaren zorgen ervoor dat deze domeinen aangenaam, proper, attractief, biodivers, … blijven.  

Rechten en plichten 

Dialoog en samenwerking tussen commoners zijn essentieel om het gemeengoed in stand te houden. Om voor optimale samenwerking te zorgen, zijn spelregels en tegenwoordig ook vaak onlinehulpmiddelen nodig. De spelregels leggen de rechten en plichten van de gebruikers van de common vast. Bij rechten gaat het erom wie toegang krijgt, wie wanneer hoeveel mag oogsten en wie welke rollen opneemt. Voorbeelden van plichten zijn het verrichten van herstellingen, het aanvaarden van sancties indien je de spelregels niet respecteert, … Je kan als groep beslissen om niet iedereen dezelfde rechten en plichten toe te kennen.  

Welke waarden hanteer je voor het beheer? 

Een essentiële eigenschap van commons is dat de groep gebruikers samen de spelregels bepaalt. Dat is het grote verschil met privégoederen. Privé-eigenaars beschikken over (bijna) alle autonomie.  

Privé-eigenaars kunnen ook beslissen om het privégoed collectief te beheren, of publiek, of als een club. Een club kan beslissen om een common te worden. Commoners kunnen beslissen om van een commonsinitiatief een publiek goed te maken. Voor Commons Lab is privé niet gelijk aan ‘slecht’ en zijn commons niet per definitie ‘goed’. Belangrijker is welke waarden je hanteert bij het beheer. Duurzaamheid, openheid, eerlijkheid en democratie zijn bij Commons Lab de kernwaarden. Die waarden bepalen, samen met de specifieke context, de strategie voor het beheer.